Dźwięki wydawane przez ryby

Dźwięki wydawane przez ryby można podzielić na kilka grup ze względu na pochodzenie:

1 ) Dźwięki mogą być związane z regulacją ciśnienia gazowego. Wiele ryb ( karpiowate, labiryntowate i inne) przy oddychaniu i regulowaniu ciśnienia, usuwa nadmiar gazu z pęcherza pławnego do jelit, albo z jelit na zewnątrz przez otwór gębowy lub odbyt . Powstające przy tym dźwięki przypominają słaby pisk. Częstotliwość tych dźwięków wynosi od 500 do 4000 Hz. Piski takie słyszy się przy poławianiu ryb. Płetwa wystająca z wody wykonuje konwulsyjne ruchy, silnie skręcając wszystkie mięśnie ciała. Mocne poruszanie płetwą martwej ryby powoduje powstawanie identycznego dźwięku.

2). Dźwięki związane z ruchem. Wydawane są one przez poruszające się ryby. Najczęściej występują one u gatunków żyjących stadnie. W chwili rozproszenia grupy, ryby wydają charakterystyczne szumy o częstotliwości od 20 do 5000 Hz.

3). Dźwięki związane z pobieraniem pokarmu. Ryby drapieżne np. okoń przy chwytaniu pokarmu wydają dźwięki powstające przy współudziale aparatu hydrodynamicznego, ruchów skrzel i aparatu gębowego. Przypominają one dźwięki otwieranej butelki „kwok„ dźwięki wydawane przez niektóre wszystkożerne ryby np. karpia, lina zależą od rodzaju pokarmu. Przy odżywianiu się ryb bardzo drobnymi organizmami, dźwięków nie słyszano. Bardzo głodne chwytają pokarm z charakterystycznym cmokaniem i zasysaniem - leszcze. Łączy się to z budową aparatu gębowego. Zęby nie są wyspecjalizowane organami do wydawania dźwięków. Dźwięki powstające przy pobieraniu pokarmu są czysto mechaniczne. Ich charakter zależy od wielkości, kształtu i ilości zębów, a także od rozmiarów ciała i pęcherza pławnego ryby. U wszystkich badanych ryb prawidłowość jest taka sama duże ryby „mówią basem” małe natomiast „.piszczę”. Zjawisko te tłumaczy się tym, iż duże ryby mają duży pęcherz pławny (rezonator) i duże zęby.

4). Dźwięki wydawane przez pęcherz pławny. Pęcherz pławny może grać rolę rezonatora, lub też dźwięk może być spowodowany uwolnieniem gazu przez cały przewód pneumatyczny. Własność tę posiada węgorz i ryby z grup karpiokształtnych. Rozwój pęcherz jako organu dźwięku związany jest często z płcią. U niektórych ryb głosy wydają tylko samce a u innych obie picie.

5). Dźwięki o nieznanym pochodzeniu. Wiele gatunków ryb „np. babkowate (Gobidae) i głowaczowate (Cottidae) nie mają pęcherza pławnego, a mimo to wydają niskie, warczące dźwięki o częstotliwości od 50-300 Hz .Przypuszcza się, że jest to efekt pocierania kości czaszki o pas barkowy.

Znaczenie biologiczne głosów ryb:

•Sygnały agresji i obrony

Agresywne i obronne zachowanie ryb pojawia się przy pobieraniu pokarmu (drapieżnik ofiara), przy ochronie potomstwa i określonych rejonów wodnych, przy rywalizacji samców o samicę. Po zniesieniu przez samicę sandacza ikrą, samiec odgania ją od gniazda i zaczyna jego ochronę. Przy zbliżaniu się innych sandaczy, innych gatunków ryb, lub żaby „ samiec demonstruje agresywny typ zachowania się, dając niskie, uderzające dźwięki odstraszające Takie agresywne dźwięki wydają przy obronie swoich gniazd również akwariowe np. akara i bojownik, które przyjmują przy tym pozycję grożącą.
Ryby prowadzące samotny tryb życia, żyjące parami lub stadnie, żyją na określonych terenach, których ściśle pilnują. Dźwięki grożące mają wtedy znaczenie międzygatunkowe. Pielęgnice w akwariach dzielą się na pary obejmują określone terytoria. Wtargnięcie na ich teren innych ryb, nawet tego samego gatunki prowadzi do walki. Samiec z odległości 15-30 cm przyjmuję pozycję „groźby” i wydaje intensywne dźwięki. Małe rybki obecne przy tym opuszczają się na dno i zamierają w bezruchu.

•Sygnały pokarmowe
Dźwięki związane z pobieraniem pokarmu mają duże znaczenie w ekologii ryb. Samiec bojownika syjamskiego w czasie rozmnażania spełnia 2 funkcje: sporządza gniazdo i nawołuję samicę. W związku z tym dość często gryzie samicę, która stara się uciec.

•Sygnały bólu
Badacze zaobserwowali, że wpuszczanie do zbiornika rannej ryby tego samego gatunku powoduje natychmiastową ucieczkę pozostałych ryb. Zjawisko to łączyło się przypuszczalnie z pewnymi substancjami chemicznymi zawartymi w skórze ryb. Podczas obserwacji Haasa, drapieżniki, np. barakudy pojawiały się z odległości kilkudziesięciu metrów i to z kierunków wykluczających informację chemiczną. Wynika to z tego, że ryba odczuwająca silny ból wydaje „krzyk” przywabiający drapieżniki.

•Aktywność sezonowa
Aktywność dźwiękowa ryb zależy ściśle od pory roku. W zbiornikach wodnych śródlądowych zimą praktycznie panuje cisza (ryby śpią). Wiosną (kwiecień- maj) zaczyna się okres intensywnego życia (polowanie, rozród) i dźwięków. Od sierpnia aktywność spada.

•Aktywność dobowa
Aktywność dźwiękowa łączy się również z porą doby. Zmiana silnego, dziennego oświetlenia na słabe nocne wpływa na aktywność ryb. Dobrin badał aktywność ryb w zbiornikach naturalnych, w których żyły między innymi okonie i leszcze i płotki. Intensywne narastanie dźwięków notował w godzinach w godzinach 18.00-l 9.00 (dźwięki jedzenie), zaś maksimum głosów między godz. 20.00-21.00. Około godziny 22.00 następował spadek natężenia dźwięków do 50%od maksimum i utrzymywał się w tym stanie, po czym zaczynał wzrastać, osiągając szczyt od godziny 3.00 do 6.00.

•Echolokacja
Głosy ryb mogą służyć do echolokacji. Griffin nagrał głosy ryb głębinowych. Po każdym glosie następowało echo odbite od warstwy odbijającej. Prawdopodobnie głosy te mogą służyć także do porozumiewania się tego samego gatunku i umożliwiają odnajdywanie się ich w przypadku rozproszenia.


Na podstawie:
Głosy ryb i ich biologiczne znaczenie. Simona Kossak